Zasady i ograniczenia podczas pogrzebu w pandemii

Strata bliskiej osoby nigdy nie by艂a prosta, a sytuacja pandemii, w kt贸rej obecnie jeste艣my zmuszeni funkcjonowa膰 tego nie u艂atwia. Wr臋cz przeciwnie. Ilo艣膰 nowych przepis贸w, procedur, zakaz贸w i nakaz贸w, znacznie utrudnia poch贸wek pod wzgl臋dem administracyjnym, sanitarnym i duchowym.

W zwi膮zku z ostatnimi zmianami dotycz膮cymi pogrzebu w czasach pandemii, powsta艂 ten artyku艂, w kt贸rym zawarte s膮 najcz臋艣ciej pojawiaj膮ce si臋 w膮tpliwo艣ci ze 艣mierci膮 i po偶egnaniem bliskiej nam osoby.

Z tego artyku艂u dowiesz si臋:

  • Ile os贸b mo偶e przebywa膰 w ko艣ciele podczas pogrzebu
  • Czy jest konieczno艣膰 zakrywania ust i nosa wewn膮trz ko艣cio艂a oraz na zewn膮trz
  • Czy na pogrzebie mo偶e by膰 otwarta trumna
  • Czy jest mo偶liwo艣膰 po偶egnania si臋 ze zmar艂ym, je艣li zgon nie nast膮pi艂 z powodu wirusa COVID-19
  • Co zrobi膰, kiedy zgon bliskiej osoby nast膮pi艂 w domu
  • Jakie s膮 zasady post臋powania z cia艂em bliskiej osoby, kt贸ra zmar艂a na skutek dzia艂ania wirusa COVID-19
  • Czy mo偶na zorganizowa膰 styp臋 w swoim domu i jaki jest limit zaproszonych go艣ci.

Obecne ograniczenia obowi膮zuj膮ce podczas pogrzebu w czasie pandemii:

W zwi膮zku ze zmniejszaj膮c膮 si臋 liczb膮 zaka偶e艅 na COVID-19 oraz z mniejsz膮 ilo艣ci膮 zgon贸w spowodowanych tym wirusem, zosta艂y zmienione zasady dotycz膮ce limitu os贸b obowi膮zuj膮cy w miejscach kultu religijnego.

Od dnia 26 czerwca 2021 r. w budynkach i innych obiektach kultu religijnego, obowi膮zuje limit 鈥 maks. 75 proc. ob艂o偶enia. To ograniczenie nie obejmuje os贸b sprawuj膮cych kult religijny, os贸b dokonuj膮cych pochowania oraz os贸b zatrudnionych przez zak艂ad lub dom pogrzebowy.

Limit obowi膮zuje do dnia 31 sierpnia i nie dotyczy os贸b w pe艂ni zaszczepionych przeciw COVID-19.

Limit os贸b nie obowi膮zuje w przypadku pogrzebu, kt贸ry odbywa si臋 na 艣wie偶ym powietrzu.

Opr贸cz zachowania odpowiedniej liczby os贸b uczestnicz膮cych w pogrzebie oraz zachowania odpowiedniej odleg艂o艣ci, konieczne jest zakrywanie ust i nosa. Dotyczy to wszystkich, kt贸rzy przebywaj膮 w budynku kultu religijnego, natomiast nakaz ten nie obowi膮zuje na 艣wie偶ym powietrzu.

Zas艂anianie ust i nosa w przestrzeniach zamkni臋tych jest obowi膮zkowe w ca艂ym kraju.

Nos  i usta mo偶na zas艂ania膰 tylko za pomoc膮 maseczki. Chusty, przy艂bice i szalki nie s膮 dozwolone, poniewa偶 nie spe艂niaj膮 swojej podstawowej funkcji, czyli nie chroni膮 przed wirusem!

Obowi膮zek zakrywania ust i nosa nie dotyczy r贸wnie偶 dzieci urodzonych w 2005 r. lub p贸藕niej oraz os贸b posiadaj膮cych za艣wiadczenie lekarskie lub dokument potwierdzaj膮cy:

  • ca艂o艣ciowe zaburzenia rozwoju,
  • zaburzenia psychiczne,
  • niepe艂nosprawno艣膰 intelektualn膮 w stopniu umiarkowanym, znacznym lub g艂臋bokim,
  • trudno艣ci w samodzielnym odkryciu lub zakryciu ust lub nosa.
  • zaawansowane schorzenia neurologiczne, uk艂adu oddechowego lub kr膮偶enia, przebiegaj膮ce z niewydolno艣ci膮 oddechow膮 lub kr膮偶enia.

Czy na pogrzebie mo偶e by膰 otwarta trumna?

W czasach, kiedy nie by艂o jeszcze zagro偶enia epidemiologicznego, przed msz膮 pogrzebow膮 by艂a mo偶liwo艣膰 po偶egnania si臋 ze zmar艂膮 osob膮 przy otwartej trumnie. Odbywa艂o si臋 to najcz臋艣ciej w kaplicy ko艣cielnej lub w dedykowanym do tego miejscu w zak艂adzie lub domu pogrzebowym. 

Obecnie, w przypadku pogrzebu osoby zmar艂ej wskutek COVID-19, nie jest mo偶liwe ostatnie po偶egnanie w kaplicach. Cia艂o jest od razu przewo偶one do ko艣cio艂a, w kt贸rym sprawowana ma by膰 msza 偶a艂obna. W tym przypadku, nie ma r贸wnie偶 mo偶liwo艣ci otwarcia trumny, co za tym idzie rodzina zmar艂ego nie ma szansy po偶egnania si臋 z blisk膮 osob膮.

Je艣li zgon nast膮pi艂 w szpitalu nie ma r贸wnie偶 mo偶liwo艣膰 zobaczenia osoby zmar艂ej w szpitalnym prosektorium. 

Co je艣li zgon bliskiej osoby, nast膮pi艂 w domu?

Mo偶e si臋 wydawa膰, 偶e w lepszym po艂o偶eniu s膮 rodziny, kt贸rych bliska osoba zmar艂a w domu, poniewa偶 kontakt z t膮 osob膮 by艂 ca艂y czas, a偶 do momentu 艣mierci. Jednak bior膮c pod uwag臋 czasy, w kt贸rych teraz 偶yjemy nie jest to takie oczywiste. 

Dlaczego? Powodem jest utrudniona procedura wystawienia karty zgonu. W szpitalu nie ma 偶adnego problemu, poniewa偶 lekarz przebywa na miejscu i mo偶e wystawi膰 stosowny dokument, kt贸ry potem potrzebny jest do okazania w zak艂adzie lub domu pogrzebowym.

Do zmar艂ego w domu wzywany jest najcz臋艣ciej lekarz pierwszego kontaktu. Nie wszyscy jednak lekarze, w dobie pandemii, decyduj膮 si臋 na wizyty domowe w celu stwierdzenia zgonu. Obecnie nie ma okre艣lonych dzia艂a艅 w zwi膮zku z wystawianiem kart zgonu w czasie pandemii dla os贸b nie zaka偶onych. Ta luka prawna sta艂a si臋 bardziej odczuwalna podczas pandemii, kiedy lekarze pierwszego kontaktu, z powodu strachu przed zara偶eniem, odmawiali wizyt domowych.

W przypadku stwierdzania zgon贸w os贸b zmar艂ych w domu z powodu wirusa COVID-19, zostali wyznaczeni przez Ministerstwo Zdrowia koronerzy, czyli konkretni lekarze lub lekarze denty艣ci, kt贸rzy zgodnie z przyj臋t膮 procedur膮 przeprowadzaj膮 badania osoby zmar艂ej i wystawiaj膮 kart臋 zgonu.  Jednak musz膮 mie膰 oni potwierdzenie od Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej, 偶e dana osoba przebywa艂a w izolacji lub na kwarantannie i by艂a zaka偶ona wirusem lub podejrzenie zara偶enia. W przypadku osoby zmar艂ej z innego powodu, koroner nie wystawi karty zgonu.

Na podstawie rozporz膮dzenia Ministra Zdrowia i Opieki Spo艂ecznej z dnia 3 sierpnia 1961 r. w sprawie stwierdzania zgonu i jego przyczyny, mo偶na stwierdzi膰, 偶e wystawienie karty zgonu jest obowi膮zkiem lekarza, kt贸ry jako ostatni w okresie 30 dni przed dniem zgonu, udziela艂 choremu 艣wiadcze艅 zdrowotnych.

Przepisy rozporz膮dzenia w sprawie stwierdzania zgonu i jego przyczyny przewiduj膮, 偶e w przypadku, gdy:

1) nie ma lekarza zobowi膮zanego do wystawienia karty zgonu (np. pacjentowi udzielano 艣wiadcze艅 zdrowotnych wi臋cej ni偶 30 dni temu);

2) lekarz taki zamieszkuje w odleg艂o艣ci wi臋kszej ni偶 4 km od miejsca, w kt贸rym znajduje si臋 cia艂o zmar艂ej osoby;

3) lekarz ten z powodu choroby lub z innych uzasadnionych przyczyn nie mo偶e dokona膰 ogl臋dzin cia艂a zmar艂ej osoby w ci膮gu 12 godzin, od chwili wezwania;

鈹 to kart臋 zgonu powinien wystawi膰:

a) lekarz, kt贸ry stwierdzi艂 zgon b臋d膮c wezwany do nieszcz臋艣liwego wypadku (np. lekarz systemu ratownictwa medycznego) lub nag艂ego zachorowania (np. lekarz POZ);

b) lekarz zatrudniony w przychodni b膮d藕 o艣rodku zdrowia lub jego plac贸wce terenowej i sprawuj膮cy opiek臋 zdrowotn膮 nad rejonem, w kt贸rym znajduje si臋 cia艂o (obecnie niewykonalne, gdy偶 przychodnie nie maj膮 rejon贸w);

Jakie s膮 zasady w przypadku os贸b, kt贸re nie zmar艂y na COVID-19?

W nat艂oku informacji o procedurach zwi膮zanych z pandemi膮, bardzo ma艂o, a nawet wcale nie m贸wi si臋 o zmar艂ych, kt贸rych zgon nast膮pi艂 z przyczyn naturalnych lub w wyniku innej choroby. Czy takie same zasady obowi膮zuj膮 jak przed pandemi膮, je艣li zmar艂y nie by艂 zara偶ony i nie ma takiego podejrzenia? Niekt贸re rzeczy si臋 zmieni艂y, ale kilka pozosta艂o bez zmian. O jakich czynno艣ciach mowa?

Chowanie zmar艂ego  w ubraniu czy bez? Je艣li zgon nie nast膮pi艂 z przyczyn koronawirusa, to osoba zmar艂a mo偶e by膰 pochowana w ubraniu.

Kto ubiera osob臋 zmar艂膮? Je艣li zgon nast膮pi艂 w domu, to zmar艂ego mo偶e ubra膰 rodzina lub mo偶na to zleci膰 pracownikom domu pogrzebowego. Je艣li zgon nast膮pi艂 w szpitalu, ubi贸r le偶y po stronie domu pogrzebowego. Tak samo jest w przypadku higieny zmar艂ego.

Czy mo偶na blisk膮 osob臋 pochowa膰 razem z przedmiotami codziennego u偶ytku? Tak! Mo偶e to zrobi膰 rodzina podczas ubierania zmar艂ego do trumny lub pracownicy domu pogrzebowego. Wtedy nale偶y poinformowa膰 pracownik贸w, 偶e chcemy aby w trumnie znalaz艂y si臋 takie przedmioty i przekaza膰 je do poch贸wku.

Co najcz臋艣ciej jest wk艂adane do trumny? Najcz臋艣ciej jest to r贸偶aniec i obrazek z wizerunkiem patrona zmar艂ego. Mo偶na w艂o偶y膰 te偶 ksi膮偶eczk臋 do nabo偶e艅stwa. Niekt贸rzy wk艂adaj膮 niewielk膮 ilo艣膰 pieni臋dzy na ostatni膮 drog臋 i cz臋sto u偶ywane przedmioty przez zmar艂ego tj. grzebie艅, papiero艣nica czy laska. 

Do trumny nie powinno si臋 wk艂ada膰 kwiat贸w, chyba 偶e pogrzeb wypada w 艣wi臋to osoby nie偶yj膮cej (np. imieniny) i bukiet jest prezentem od rodziny.

Czy mo偶na po偶egna膰 si臋 z osob膮, kt贸ra nie zmar艂a na COVID-19? W tym przypadku nie ma wyj膮tk贸w i nie ma mo偶liwo艣ci po偶egnania si臋 z osob膮 zmar艂膮 w kaplicy. Jedynym momentem po偶egnania, jest w przypadku os贸b, kt贸re zmar艂y w domu. Po zamkni臋ciu trumny nie jest to mo偶liwe.

Co dzieje si臋 z cia艂em osoby zmar艂ej w wyniku wirusa COVID-19?

Sytuacja epidemiologiczna wymusi艂a zaostrzenie zasad post臋powania z cia艂ami os贸b, kt贸re zmar艂y na skutek dzia艂ania wirusa SARS-CoV-2. Pracownicy szpitali, zak艂ad贸w i dom贸w pogrzebowych musz膮 przestrzega膰 odpowiednich procedur, kt贸re maj膮 na celu wyeliminowanie ryzyka przenoszenia si臋 ww. choroby.

Zasady te zosta艂y okre艣lone w Rozporz膮dzeniu Ministra Zdrowia z dn. 3 kwietnia 2020 r. Zgodnie z tym rozporz膮dzeniem nale偶y:

  1. przeprowadzi膰 dezynfekcj臋 cia艂a osoby zmar艂ej p艂ynem odka偶aj膮cym
  2. odst膮pi膰 od standardowych procedur mycia cia艂a, a w przypadku zaistnienia takiej konieczno艣ci nale偶y zachowa膰 szczeg贸lne 艣rodki ostro偶no艣ci
  3. unika膰 ubierania cia艂a do poch贸wku oraz okazywania cia艂a
  4. umie艣ci膰 cia艂o osoby zmar艂ej w ochronny, szczelnym worku, wraz z ubraniem lub okryciem szpitalnym, a w przypadku przekazania cia艂a do spopielenia umie艣ci膰 pierwszy worek z cia艂em w drugim worku
  5. zdezynfekowa膰 powierzchni臋 zewn臋trzn膮 kolejno ka偶dego worka przez spryskanie p艂ynem odka偶aj膮cym
  6. cia艂o zabezpieczone w spos贸b, o kt贸rym mowa w pkt 1, 4 i 5, umie艣ci膰 w:
    a.) kapsule transportowej, w przypadku przekazywania cia艂a do krematorium, wykonanej z materia艂u umo偶liwiaj膮cego jej mycie i dezynfekcj臋, kt贸ra po przekazaniu cia艂a do spalarni podlega standardowej dekontaminacji 艣rodkami powierzchniowo czynnymi, 
    b.) trumnie do poch贸wku, w przypadku bezpo艣redniego pochowania na cmentarzu
  7. umie艣ci膰 na dnie trumny do poch贸wku warstw臋 substancji p艂ynoch艂onnej o grubo艣ci 5cm;
  8. niezw艂ocznie po z艂o偶eniu cia艂a w trumnie lub kapsule transportowej, trumn臋 lub kapsu艂臋 transportow膮 zamkn膮膰 szczelnie i spryska膰 p艂ynem odka偶aj膮cym spektrum dzia艂ania wirusob贸jczym;
  9. transport cia艂a osoby zmar艂ej, je偶eli jest to mo偶liwe, prowadzi膰 jednym zespo艂em przewozowym.

    a. Pomieszczenia, w kt贸rych osoba zmar艂a przebywa艂a, oraz wszystkie przedmioty, z kt贸rymi by艂a w styczno艣ci, poddaje si臋 odka偶aniu.

    b. Czynno艣ci, o kt贸rych mowa w pkt 1鈥5, w przypadku zgonu w szpitalu s膮 wykonywane przez osoby zatrudnione przez szpital, a w przypadku zgonu poza szpitalem przez odpowiednio przeszkolone osoby zatrudnione w zak艂adach pogrzebowych.

    c. Czynno艣ci, o kt贸rych mowa w pkt 6鈥9, s膮 wykonywane przez odpowiednio przeszkolone osoby zatrudnione w zak艂adach pogrzebowych.

    d. Osoby bezpo艣rednio zaanga偶owane w proces dekontaminacji cia艂a i jego otoczenia oraz przygotowania do przewozu cia艂a zmar艂ego zaka偶onego wirusem SARS-CoV-2 oraz maj膮ce bezpo艣redni kontakt z cia艂em s膮 zabezpieczane w nast臋puj膮ce 艣rodki ochrony indywidualnej:

    I. kombinezon albo d艂ugi fartuch ochronny czepek na g艂ow臋;
    II. jednorazow膮 mask臋 zakrywaj膮c膮 otwory oddechowe, a do czasu umieszczenia zw艂ok w ochronnym, szczelnym worku mask臋 z filtrem co najmniej klasy N95/FFP2;
    III. gogle lub przy艂bic臋 ochronn膮 jednorazow膮 lub poddan膮 uprzednio procedurze dekontaminacyjnej;
    IV. jednorazowe r臋kawice nitrylowe (optymalnie d艂ugie).

    1. 艢rodki ochrony indywidualnej wielorazowego u偶ytku myje si臋 i dezynfekuje po zako艅czeniu czynno艣ci, o kt贸rych mowa w ust.1.鈥.

Czy mo偶na zorganizowa膰 styp臋 w swoim domu?

Stypa czyli uroczysty pocz臋stunek w gronie rodziny, organizowany jest aby uczci膰 pami臋膰 zmar艂ego. Jest to tradycja s艂owia艅ska, kt贸ra pomaga osobom b臋d膮cym w 偶a艂obie pogodzi膰 si臋 ze strat膮, gdy偶 sp臋dzaj膮 ten trudny czas w gronie najbli偶szych, przy wspomnieniach bliskiej osoby, kt贸ra odesz艂a.

W obecnej sytuacji jest mo偶liwe zorganizowanie konsolacji, z zachowaniem ogranicze艅 dotycz膮cych liczby os贸b. Wed艂ug ostatnich aktualizacji Rozporz膮dzenia w sprawie ustanowienia okre艣lonych ogranicze艅 z dnia 11 czerwca 2021 r, od dnia 6 czerwca do 31 sierpnia 2021 r. organizowanie lub udzia艂 w zgromadzeniach jest mo偶liwe, je艣li zgromadzenie nie przekracza liczby 150 os贸b. Uczestnicy zgromadze艅 obowi膮zani s膮 do zachowania odleg艂o艣ci co najmniej 1,5 m mi臋dzy sob膮 oraz do zakrywania ust i nosa, chyba 偶e zgromadzenie odbywa si臋 na otwartym powietrzu. Do tego limitu nie wliczane s膮 osoby zapraszaj膮ce oraz osoby wsp贸lnie mieszkaj膮ce.

Podsumowanie

O czym nale偶y pami臋ta膰:

  • Do dnia 25 czerwca 2021 r. w ko艣ciele i innych obiektach kultu religijnego obowi膮zuje limit 1 osoby na 15 m2 powierzchni
  • Od 13 czerwca w miejscach kultu religijnego obowi膮zuje limit 鈥  maks. 50 proc. ob艂o偶enia.
  • Od 26 czerwca w miejscach kultu religijnego obowi膮zuje limit 鈥 maks. 75 proc. ob艂o偶enia.
  • Dystans mi臋dzy osobami nie powinien by膰 mniejszy ni偶 1,5 m
  • Limity nie dotycz膮 os贸b w pe艂ni zaszczepionych na COVID – 19
  • W ko艣ciele i innych obiektach nale偶y zakrywa膰 usta i nos
  • Na  艣wie偶ym powietrzu nie ma konieczno艣ci zachowania dystansu oraz zakrywania ust i nosa
  • Nie ma mo偶liwo艣ci po偶egnania si臋 ze zmar艂ym, kt贸rego 艣mier膰 nast膮pi艂a w skutek wirusa COVID-19
  • Trumna podczas mszy musi by膰 zamkni臋ta
  • W przypadku 艣mierci bliskiej osoby w domu, nale偶y skontaktowa膰 si臋 z lekarzem, kt贸ry w okresie 30 dni przed dniem zgonu udziela艂 choremu 艣wiadcze艅 zdrowotnych lub lekarz urz臋duj膮cy w rejonie wyst膮pienia zgonu, lekarz pogotowia wezwany do zmar艂ego.
  • Za zachowanie odpowiedniej higieny os贸b zmar艂ych odpowiadaj膮 pracownicy szpitala i pracownicy dom贸w oraz zak艂ad贸w pogrzebowych, z zachowaniem szczeg贸lnych procedur w przypadku os贸b zmar艂ych na COVID-19
  • W zgromadzeniach mo偶e uczestniczy膰 maksymalnie 150 os贸b przy zachowaniu odleg艂o艣ci 1,5 m i zakrywaniu ust oraz nosa.

Mimo wci膮偶 obowi膮zuj膮cych wielu ogranicze艅, mo偶na stwierdzi膰, 偶e pojawi艂o si臋 艣wiate艂ko w tunelu, poniewa偶 jest ich stopniowo coraz mniej. Dla wszystkich, sytuacja straty bliskiej osoby nie jest 艂atwa, a obecna pandemia jeszcze bardziej to spot臋gowa艂a. Poradzenie sobie w tych trudnych chwilach to nie lada wyzwanie, tym bardziej, 偶e dla wi臋kszo艣ci z nas jest to nowa rzeczywisto艣膰. 

Mamy nadziej臋, 偶e tym artyku艂em rozwiali艣my cho膰 niekt贸re w膮tpliwo艣ci, i 偶e pomo偶e on rodzinom zmar艂ych odnale藕膰 si臋 w tej nowej sytuacji. Zasady i obostrzenia zmieniaj膮 si臋 na bie偶膮co wi臋c w razie potrzeby prosimy o kontakt do naszego biura 67 215 33 20